You are here

Haken en ogen bij het inspelen op koolhype

Koolgewassen
07.03.2017

Diverse koolsoorten staan op de lijst van moderne superfoods. Toch is het al een van de oudste cultuurgewassen op aarde in zowel Azie als Europa. Op die continenten zijn door de eeuwen heen veel varieteiten ontstaan. Met als voorloper de boerenkool zijn meer koolsoorten aan een opmars bezig. Veredelaars kunnen echter niet gemakkelijk op de hypes inspelen, vertelt Chris Matthijsse van Takii Seed. “Het is een tweejarig gewas. Om meer hybride zaad te produceren duurt sowieso al vier jaar. Twee jaar voor de ouderlijnen en dan twee jaar voor de hybride.” Een hele nieuwe brassica soort op de markt brengen kost nog veel meer tijd en kan wel 15 jaar duren.

Zestien miljoen jaar geleden

Hoewel brassica-soorten qua uiterlijk heel erg van elkaar kunnen verschillen hebben ze een gemeenschappelijke basis. De meeste koolgewassen zijn op één bepaalde plek in de wereld ontstaan en vervolgens via handel en kolonisatie over de wereld verspreid. Universiteit Wageningen ontdekte in de genetica het geheim achter de diversiteit en overeenkomsten van brassica’s. In kool komen genen niet twee maar drie keer voor. Deze triplicatie is zestien miljoen jaar geleden ontstaan in de voorouder van de huidige Brassica-soorten. Veredelaars profiteren daar nog altijd van. Het is namelijk mogelijk om in kruisingen variaties van genen te selecteren zonder dat essentiële functies, zoals het goed sluiten van kool voor bewaring, verloren gaan.

Ode aan de kool

Kool is dus al eeuwenlang een belangrijk voedselgewas voor de mensheid. Niet alleen de gezondheidswaarde van kool staat momenteel in de belangstelling, diverse koolsoorten staan in de top 10 van meest gezonde groente, ook op culinair gebied krijgen kolen alle aandacht. Uit Amerika waaiden creatieve gerechten met boerenkool over, boerenkoolsmooties, -chips en zelfs -ijs. Het spruitje lift als vitamine C-bommetje mee op de hype. Liefhebber en chefkok Michel van der Kroft van 2-sterrenrestaurant 't Nonnetje in Harderwijk liet onlangs de vele mogelijkheden van spruitjesgerechten zien met diverse culinaire hoogstandjes. Met behulp van het kookboek Kooltje van Pascalle Bonnier en Mathijs Kok kan iedereen een ode brengen aan de kool.
Ook Bejo brengt een ode aan de kool. Begin dit jaar brachten zij de Brassica ‘glossy’ uit, speciaal om telers enthousiast te maken en nieuwe inspiratie te geven om kolen te telen. Volgens Bejo is kool de teelt van de toekomst. Verderop in dit artikel vertellen Bejo en andere zaadproducenten over hun plannen met brassica.

Syngenta

Onlangs lanceerde Syngenta een nieuwe variëteit in het schap, Frivoletta. Het zijn drie op elkaar lijkende koolgewassen met verschillende kleuren. Deze nieuwe koolrassen zijn met traditionele technieken veredeld door de combinatie van spruitkool en boerenkool.
Syngenta heeft zeker 15 jaar aan de ontwikkelingen van Frivoletta’s gewerkt, vertellen Rik Lootens en Gerard Barendregt. Gedurende die tijd leerde Syngenta, onder meer door de introductie van nieuwe tomatenrassen, dat bij productvernieuwing ook het verwerven van marktpositie hoort. “Bij tomaat hebben we goed naar de wensen van de consument gekeken, daardoor is een mooie stroom van noviteiten ontstaan. Het koolschap willen wij op een soortgelijke wijze verbreden. Het groot maken van het nieuwe product is daarbij cruciaal, zeker als het niet jaarrond beschikbaar is. Daarom zoeken wij bewust naar een partner die de markt wil meehelpen opbouwen. We kunnen niet alle stappen alleen doen.”

Frivole_Primeur1   Frivole_Primeur2
Waar Syngenta al wel in investeerde is de website www.frivoletta.nl met recepten ter inspiratie voor consumenten. Veredelbedrijven zitten in een spanningsveld. Aan de ene kant willen zij het leven van de teler steeds verder verbeteren met resistenties, toleranties en mechanisatie-uniformiteit in planten. Aan de andere kant is er de vraag naar productontwikkeling om mensen meer groente te laten eten. Daarin investeren heeft alleen nut als ook de keten zich daar hard voor wil maken. Een nieuw product redt het zonder de inzet van voorlichting en marketing niet. Dat vergt een forse investering naast die van de productontwikkeling zelf, leggen Rik en Gerard uit.

Bejo

Bij Bejo leggen ze zich niet zozeer toe op productontwikkeling, vernieuwingen als bimi’s of flower sprouts zullen zij niet zomaar op de markt brengen. Bejo richt zich echter wel op de afzet via nieuwe toepassingen van bestaande soorten en rassen. Danielle Bruin vertelt: "We willen brassica op de kaart zetten en kool hipper maken. Met vernieuwende ideeën, verpakkingen en toepassingen willen we mensen op een andere manier naar kool laten kijken." Daarvoor ontwikkelde Bejo drie concepten. Het meest succesvol is de Coolwrap van het ras Gunma. Een platte kool waarvan de bladeren gemakkelijk als losse vellen te gebruiken zijn, als wrap, in sushi of als knapperig onderdeel van een sandwich. Bejo ontwikkelde daarvoor, net als Syngenta voor Frivoletta deed, een informatieve website (www.coolwrap.eu). Andere koolconcepten zijn Kohrispy, kant-en-klare koolrabisticks in een beker, en Léttage. Léttage is een koolsoort met mild zoete smaak en een losse structuur wat het als salade ingrediënt geschikt maakt.
Hoewel er bij Bejo veel enthousiasme is voor de concepten, is het wel een project van de lange adem, vertelt Joris Ursem. “De hoofdmoot blijven de veredelingsprogramma’s voor rassen met resistenties en toleranties. Voor witte kool geldt toch dat een ras goed moet kunnen bewaren, bestand moet zijn tegen pathogenen en trips. Dat zijn uiteindelijk belangrijker zaken dan de wens van de consument, want telers mogen veel gewasbeschermingsmiddelen niet meer gebruiken.”

Takii Seed

Takii Seed ziet de ontwikkelingen richting consumenten van de andere veredelingsbedrijven ook. Chris Matthijsse geeft aan dat dit de volgende stap is voor Takii. “We liften momenteel wel mee met de aandacht die Bejo genereert voor de platte kool. Wij hebben daarin diverse smaakvolle rassen, met Xantomonas tolerantie. Het is een van oorsprong Japanse soort is die wij al in 1951 op de markt brachten.”
Takii richt zich met haar veredelingsprogramma op zowel de bestaande rassen als de ontwikkeling van nieuwe rassen. Er is een grotere belangstelling voor de wat zoetere spitskool, die Takii in twee varianten beschikbaar heeft, zowel het cape horn  type, met afgeronde punt,  als de spitse punt. Ook richten zij zich op Savooie kool en ontwikkelen daarvoor rassen met latere rijpheidsdatum. Trots is Chris op de  Takii brassica’s die direct van de teler in de supermarkt terechtkomen door hun bemiddeling. “Nu is dat vooral in Duitsland, maar dat willen we ook in Nederland. Onze Chinese Kool bijvoorbeeld ligt bij alle Lidl supermarkten. Op dit moment spreken we ook met Bakker Barendrecht die onder andere aan Albert Heijn levert. Maar de basis is toch dat we eerst de telers overtuigen van onze goede rassen. Aan de afzet en eventuele marketing van onze vernieuwende producten voor consumenten, zoals onze paarse spitskool, gaan we op niet al te lange termijn werken.”

Rijk Zwaan

Voor alle zaadproducenten geldt dat de meeste energie en investeringen zich bolijven focussen op het verbeteren van de rassen. “Voor de sector is het een hele positieve ontwikkeling dat  bedrijven elkaars octrooien kunnen gebruiken. Rijk Zwaan is sterk betrokken geweest bij het International Licensing Platform Vegetable waarbij aangesloten bedrijven elkaars resistenties kunnen gaan gebruiken en uitwisselen”, vertelt John Buijsman. Hij verwachte dat de meeste koolgewassen nu resistenties zullen krijgen tegen Knolvoet en Xantomonas. “De komende tien jaar verwacht ik dat naast resistenties tegen schimmels en bacteriën er ook toleranties voor insectenvraat gaan ontstaan zoals trips, koolvlieg en rupsen.”
Een ras wat nu al zonder veel beschermingsmiddelen geteeld kan worden is de Romanesco Puntoverde, de torentjesbloemkool. John: “Dat hebben bij vijf jaar geleden geïntroduceerd en nu doorgekruizen en ingekruizen met witte bloemkool om het resistent te maken tegen Mycosphaerella. Hoewel het een mooi product is dat met weinig kosten geteeld kan worden zullen telers het niet gaan produceren wanneer de markt er geen interesse voor toont. De Romanesco ligt momenteel bij Lidl in het schap. Binnenkort wordt het echter jaarrond beschikbaar, dan verwacht ik dat het voor andere supermarktketens aantrekkelijk wordt om het in de schappen te leggen.”
Buiten de focus op veredeling zet Rijk Zwaan zich al lange tijd in als sparring partner voor telers bij de positionering en verkoop van nieuwe producten door om tafel te gaan zitten met retailers, snijderijen, foodservice-bedrijven en andere ketenpartners waneer nieuwe producten op de markt komen. Net als Syngenta merkt Rijk Zwaan dat het niet makkelijk is om een nieuw product succesvol te laten landen in de markt. Inmiddels opgedane kennis over succes- en faalfactoren op dat gebied was de basis voor het Rijk Zwaan Retail Center. Het is een proeflocatie om consumentenacceptatie van nieuwe producten in een reële retailomgeving te testen en zal op 3 april in Berlijn haar deuren openen.

Dit artikel is verschenen in de Primeur afgelopen 28 februari.